Sömürgecilik ve Yoksulluk İçinde Bir Eğitim Sistemi: Burkina Faso

Burkina Faso’da ilköğretim parasız ve mecburidir. Bununla birlikte ilkokul çağındaki çocuklardan sadece %29’u okula gidebilmektedir. İlkokul eğitimi yedi yaşından başlar ve altı yıl sürer. Ortaokul dört, lise de üç yıl sürer. Ortaöğrenime devam edebilenlerin oranı %5’tir. 2400 ilkokul, 113 genel ortaöğrenim kurumu, 18 mesleki ortaöğrenim kurumu, biri başkentteki Vagadugu üniversitesi olmak üzere 2 yüksek öğretim kurumu bulunmaktadır. Ayrıca 10 tane araştırma enstitüsü mevcuttur.

Üniversite çağındaki gençlerden üniversiteye kayıt yaptıranların oranı  %3’tür. Ülke genelinde okuma yazma bilenlerin oranı %18’dir. Ancak bu oran erkeklerde %27, kadınlar ise sadece  %9’dur.  Fransız sömürgesi ülkede oldukça yer edinmiştir. Bu sebepten dolayı eğitim ve öğretimlerde ciddi manada etkilenmiştir. İlkokul, ortaöğretim, lise ve üniversitelerde Fransızca eğitim vermektedir. Batı kültüründen etkilenmiş ve Katolik kilisesi tarafından 1960 ve 1969’a kadar kurulan okullar batı kültürünün yayılmasında en önemli etken olmuştur. Ülkede Arapça eğitim ve öğretim veren kurumlarda bulunmaktadır. Bunun gibi küçük medreseler kurulup dini eğitim de verilmektedir.

Ülkede eğitim Franco-Arap ve Fransız sistemi olarak ikiye ayrılmaktadır. Franco-Arap sistemi sadece dini ilimlere yönelen medrese sistemidir. Bu sistemde eğitilen çocuklar fen, matematik gibi alanlarda eğitim almamaktadır. Bu yüzden de Franco-Arap okullarından mezun olan çocukların üniversiteye giriş sınavlarında başarı oranları çok düşüktür. Ancak Müslüman aileler çocuklarını batılı ve Hristiyan etkilere karşı korumak için bu tür okullara rağbet etmektedir. Bunun doğal bir sonucu olarak ta devletin üst kademelerinde görev yapan bürokratlar veya tıp, mühendislik gibiAlanlarda yetişen insan gücü, Fransız sisteminden çıkmaktadır.

Burkina faso’da Franco-Arap okulların yanında bir de resmi olmayan halaka isminde mahalle mektepleri ve mescitleri bulunmaktadır. Buralarda başta Kur’an-ı kerim, Siyer-i Nebi, Fıkıh (Maliki Mezhebi), Akaid, Hadis, Adap dersleri bulunmaktadır. Mescitlere devam eden öğrencilerin geneli; 30. cüzü ezbere bilmektedirler. Bunun gibi çeşitli eğitim merkezlerinde ise farklı eğitim metotları uygulanmaktadır. Eğitimde en çok ezber metodu kullanılmaktadır. Misal verirsek Kur’an-ı kerim’i yüzünden okumasını bilmemektedir. Lakin bazı muhtelif ayetleri ezbere bilmektedir. Bu ve benzeri farklılıklarda göz önüne almakta fayda vardır.

Devlet destekli seküler eğitim kurumlarının yanında geleneksel eğitim metotlarını uygulamayı sürdüren medreselerde kıtadaki pek çok ülkede hala varlığını sürdürmektedir. Kur’an ve hadislerin ezberlendiği medrese eğitim modeli, modernleşme ve batılılaşmaya karşı dik duruş sergilemektedir.

6+4+3 sisteminin uygulandığı Burkina Faso’da yukarıda da belirttiğimiz gibi ilkokul eğitimi zorunlu olmakla birlikte devletin bu konuda sıkı bir kontrolü olmadığını görmekteyiz. Ülkede yürürlükte olan Fransız sistemi ise laiklik ilkesine göre belirlenmiş. Fransa’da uygulanan eğitim modelinin bire bir kopyasıdır.  Bu okullarda eğitim dili tamamen Fransızca olup yerel dillerin (Morece,  Goursice vb.) kullanımına müsaade edilmemektedir.

Burkina faso’da yükseköğretimde en çok tercih edilen bölümler tıp, eczacılık ve mühendislik gibi sayısal alanlardır. Ancak ülkede üniversite sayısının ve sayısal bölümlerin az oluşu nedeniyle öğrenciler yurt dışında okumak zorunda kalmaktadır. Temel Eğitimlerine katılım dünya ortalamasının çok altındadır. Eğitime katılımda en büyük engel yoksulluk olarak önümüze çıkmaktadır. Düşük okul ücretlerine rağmen yoksul kesimler bu yükü kaldıramamaktadır.

Sonuç olarak özel sektörün eğitim alanındaki varlığı artarak devam etmektedir. Bu noktada kilise kurumları, batılı özel kurumlar bölgede okullar açmaktadır. Son yıllarda ise İslami STK’lar da bu ülkede özel okullar açıp hem fennî hem de İslami ilimler derslerini vermektedir. Ve rol model olarak da eğitim kurumları Türkiye’deki imam-hatip okulları modelini benimsemiştir.

Ey dertli kardeşim!
02 Ağustos 2018’de başlayan Burkina Faso maceramız devam etmektedir. Malumunuz ilim, aşk, kitap, sevda, kalem, gönül derken ah Afrikalı kardeşim! Zordur toz toprak içinde ilim okumak ve yaşamak. Zordur, sömürgecilik ve yoksulluk içinde eğitim almak ve yükselmek. Zordur yıkık dökük yerlerde ilim yutmak.  Ey Burkinalı dostum; istemiyorlar gelişmeni, büyümeni ümmet-i Muhammed olmanı!

Ey kâfirler yok olun artık şu Afrika’dan. Bırakın da nefes alsınlar, bırakın da ayakları üzerinde dursunlar. İstemiyorlar yükselmeni, büyümeni, gelişmeni yeniden bir güç olmanı…

Burkina Faso’da öğrenciler tozlu ve bataklık yollarda kilometrelerce uzaktaki okullarına yayan ve bisikletlerle gitmektedir. Toprak yollarda yürümek ya da pedal çevirmek kolay değildir. Ülke genelinde yoksulluk hâkim olduğu için çoğu okul çağlarında olan çocuklar okula gidememektedir. Çalışmak zorunda kalmaktadırlar. Sen ki boş ders olsun da derslerden yırtalım diye düşünen ve kalemi, kâğıdı, kitabı değersizleştirmeye çalışılan bir dünyada yaşayan genç kardeşim! Senin normal gördüğün önemsemediğin değerleri; bu ülke hayal ve heyecan olarak görmektedir. Bunu böyle bilesin!

İlim uğruna aşkla yola çıkan; büyük yürekli kardeşlerimiz var onlar! Heriftir, candır, mücahittir!
Heyecanıma verin yukarıdaki sözlerimi lakin bunu unutmayın; bir dava heyecansız, aşksız olmaz!

Fırat Ayhan

Bu dünya sırlarla dolu ve bu sırlar içinde yaşayan biri...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.